A2 czy A4 - którą stal nierdzewną wybrać

Różnica w cenie między A2 a A4 potrafi być dwucyfrowa procentowo. W jedną stronę przepłacasz, w drugą wymieniasz łączniki przed czasem. A przy niektórych gatunkach drewna żadna z tych dwóch klas nie jest właściwym pytaniem - i o tym też tu piszemy.

Co znaczą te oznaczenia

A2 to austenityczna stal nierdzewna do warunków zewnętrznych bez obciążeń chemicznych. Konstrukcja ogrodowa, altana, elewacja z dala od morza - tam A2 robi swoją robotę.

A4 dokłada molibden. To on sprawia, że stal znosi środowisko chlorkowe, w którym A2 zaczyna korodować wżerowo - czyli punktowo, w głąb, a nie równomiernie po powierzchni. Wżer jest groźniejszy niż nalot, bo osłabia przekrój, nie zmieniając wyglądu łba.

Obie są nierdzewne, ale nierdzewność nie jest cechą zero-jedynkową. To odporność na konkretne środowisko, nie odporność na wszystko. Wkręt opisany jako „inox” bez podanej klasy nie mówi Ci właściwie nic - a różnica między A2 a A4 potrafi zdecydować o trwałości całego tarasu.

Kiedy naprawdę potrzebujesz A4

• Pas nadmorski - sól w powietrzu, nie tylko przy samej plaży.
• Otoczenie dróg solonych zimą - aerozol solny sięga dalej, niż się wydaje.
• Baseny odkryte i konstrukcje przy nich.
• Drewno o stale podwyższonej wilgotności, bez możliwości wyschnięcia.

Producent podaje to wprost przy wkrętach A4: nadają się „do użycia w atmosferach zawierających sól”. Przy A2 zależy to od rodziny - np. Paneltwistec A2 producent opisuje jako „warunkowo nadający się do atmosfery zawierającej sól”. Cała różnica mieści się w słowie „warunkowo”, dlatego przy A2 zawsze czytaj kartę konkretnego wkrętu.

Kiedy A4 też nie wystarczy

To jest część, o której sprzedawcy milczą. Producent wyklucza wkręty A4 z atmosfer zawierających chlor - cytat z dokumentacji: „nie nadaje się do stosowania w atmosferach zawierających chlor”. W praktyce chodzi o hale krytych basenów.

Chlor w powietrzu atakuje stal inaczej niż sól morska i tam potrzebne są rozwiązania spoza standardowego asortymentu. Jeśli robisz konstrukcję drewnianą nad niecką krytego basenu, żaden wkręt z tej półki nie jest właściwy - ani A2, ani A4. Napisz do nas, zanim zamówisz.

Korozja wżerowa - dlaczego to nie jest zwykła rdza

Warto rozumieć, przed czym molibden chroni, bo to zmienia sposób oglądania tarasu.

Stal nierdzewna nie jest odporna dlatego, że nie reaguje. Jest odporna, bo chrom tworzy na powierzchni cienką warstwę tlenkową, która odbudowuje się sama, gdy ją zadrapiesz. Jony chlorkowe potrafią tę warstwę przebić punktowo i wtedy zaczyna się wżer: wąska dziura idąca w głąb, wewnątrz której środowisko robi się jeszcze bardziej agresywne.

Praktyczna konsekwencja jest nieprzyjemna: wżer nie wygląda jak rdza. Łeb wkręta może być czysty, a trzpień w środku deski osłabiony. Dlatego przy soli nie ocenia się stanu połączenia po wyglądzie łba - i dlatego przy soli lepiej zapłacić za A4 od razu, niż sprawdzać później.

Klasy użytkowe według Eurokodu 5

Dokumentacja producenta operuje klasami użytkowymi 1, 2 i 3 według EN 1995-1-1 i to jest język, w którym rozmawia projektant. Klasę wyznacza wilgotność drewna, a nie nazwa obiektu - przykłady poniżej są typowe, nie automatyczne.

• Klasa 1 - wilgotność odpowiadająca 20 °C i wilgotności powietrza przekraczającej 65% tylko przez kilka tygodni w roku; większość drewna iglastego nie przekracza wtedy 12%. Przykład: wnętrza ogrzewane.
• Klasa 2 - wilgotność odpowiadająca 20 °C i wilgotności powietrza przekraczającej 85% tylko przez kilka tygodni w roku; drewno iglaste do 20%. Przykład: wiata, nieogrzewane poddasze.
• Klasa 3 - warunki prowadzące do wilgotności wyższej niż w klasie 2. Przykład: taras, nieosłonięta elewacja.

W większości rodzin wkrętów A2 i A4 producent dopuszcza wszystkie trzy klasy. To ważne, bo część łączników konstrukcyjnych jest ograniczona do klas 1 i 2 - i wtedy nie wolno ich użyć na zewnątrz, choćby wytrzymałość była wystarczająca. Wytrzymałość i trwałość to dwa osobne pytania.

Trzecia klasa, o której to pytanie zapomina

„A2 czy A4″ zakłada, że wybór jest dwuelementowy. Nie jest. Obok stoi stal nierdzewna hartowana - martenzytyczna 1.4006, grupa C1 - i to ona trafia do wkrętów tarasowych do drewna twardego. „C1” to tu oznaczenie grupy stali według ISO 3506, a nie kategoria korozyjności atmosfery C1 z EN ISO 9223 - te same znaki, zupełnie inne pojęcie.

Jej przewaga jest mechaniczna, nie korozyjna: producent podaje o 60% wyższy moment zrywający niż A2 i A4. W twardym drewnie zwykły nierdzewny wkręt potrafi skręcić łeb, zanim wejdzie na pełną głębokość - hartowany wchodzi.

Cena za to jest po stronie korozji. Hartowana jest warunkowo odporna na korozję i nieodporna na kwasy. To nie jest „lepsza A2″ ani „gorsza A4″ - to inna oś.

Garbniki: druga oś, o której decyduje gatunek

Tu trzeba poprawić rozpowszechniony skrót, który sami wcześniej powtarzaliśmy: „klasę stali dobiera się do warunków, nie do gatunku drewna”. To jest nieprawda i warto wiedzieć dlaczego.

Warunki rozstrzygają wybór między A2 a A4. Ale gatunek drewna rozstrzyga, czy dana klasa w ogóle wchodzi w grę - bo garbniki działają na stal chemicznie, niezależnie od tego, czy w powietrzu jest sól.

Dlatego przy dębie odpowiedź brzmi A4, i to niezależnie od tego, czy taras stoi nad morzem, czy sto kilometrów w głąb lądu. Przy modrzewiu syberyjskim producent w osobnej rekomendacji uznaje stal hartowaną za w pełni wystarczającą poza atmosferą z solą lub chlorem - szczegóły w poradniku o tarasie z modrzewia.

Co mamy w ofercie - uczciwie

Piszemy to wprost, bo poradnik, który kończy się poleceniem produktu spoza półki, jest reklamą, nie poradnikiem.

Jeśli Twój przypadek wymaga A4 - dąb, pas nadmorski, drogi solone - napisz do nas z gatunkiem drewna i lokalizacją. Sprowadzimy właściwą pozycję albo potwierdzimy u producenta, czy tańsza klasa wystarczy akurat u Ciebie. Wolimy to niż podstawić Ci zamiennik, którego dokumentacja mówi co innego.

Montaż: nierdzewna jest miękka

Stal nierdzewna austenityczna jest miększa od hartowanej. W drewnie twardym i przy większych średnicach nawierć wstępnie, inaczej skręcisz łeb. To najczęstsza reklamacja przy wkrętach A2 i A4 i prawie zawsze wynika z pominięcia tego kroku.

Przy wkrętach hartowanych nawiercanie też obowiązuje - producent zaleca je dla drewna twardego oraz w budowie tarasów i elewacji, i zapisuje to z wykrzyknikiem. Wyższy moment zrywający daje zapas na moment, nie na pękanie drewna.

Kiedy nadpłata za A4 się nie opłaca

Uczciwie w drugą stronę: A4 nie jest „lepsza zawsze”. Przy konstrukcji ogrodowej z sosny, sto kilometrów od morza, pod zadaszeniem - dopłacasz za odporność, której nic nie będzie testować. Molibden nie poprawia wytrzymałości mechanicznej ani nie ułatwia wkręcania.

Różnica ma sens tam, gdzie środowisko realnie niesie chlorki albo drewno niesie garbniki. Poza tym A2 wystarczy, a przy twardym drewnie bez garbników hartowana bywa lepszym wyborem niż obie - bo problemem jest wtedy moment, nie korozja.

Gdy warunki są niejednoznaczne

Bywa, że taras nie mieści się w żadnym prostym opisie: dziesięć kilometrów od morza, ale przy drodze solonej zimą; pod zadaszeniem, ale bez przewiewu. W takich razach nie uśredniaj - policz najgorszy z czynników, nie ich sumę. Jeśli którykolwiek osobno wymaga A4, decyzja jest już podjęta.

Drugi sposób, gdy nadal nie masz pewności: zobacz, co koroduje w okolicy. Balustrady, ogrodzenia i okucia stojące tam od lat mówią o środowisku więcej niż odległość od brzegu odczytana z mapy.

Trzy błędy przy wyborze klasy

1. „Nierdzewna to nierdzewna”. A2 w pasie nadmorskim jest narażona na korozję wżerową. A4 zawiera molibden i ma wyższą odporność na wżery; ile lat to daje, zależy od konkretnego miejsca i nie da się tego podać jedną liczbą.
2. Wybór klasy bez pytania o gatunek. Przy dębie warunki są drugorzędne - garbniki rozstrzygają pierwsze.
3. Mieszanie metali w jednym węźle. Groźniejszy jest układ odwrotny do intuicji - ocynkowany wkręt w nierdzewnym okuciu, bo wtedy cynk koroduje szybciej. Najprościej trzymać jeden materiał w całym połączeniu.

Krótko

Warunki rozstrzygają A2 kontra A4: A2 w typowym ogrodzie, A4 przy soli. Gatunek rozstrzyga, czy klasa w ogóle wchodzi w grę: przy drewnie garbnikowym jedyną klasą bez zastrzeżeń jest A4. Nad krytym basenem żadna z nich - tam pytaj o rozwiązanie dedykowane. Stal hartowana to trzecia droga: najlepsza mechanicznie w twardym drewnie, najsłabsza chemicznie. Nawiercanie zależy od drewna i produktu - np. Paneltwistec A4 w drewnie iglastym wchodzi bez nawiercania, ale w twardym drewnie, na tarasie i elewacji nawiercaj.

Produkt z tego poradnika

Hapatec srebrny - wkręt tarasowy do twardego drewna, stal nierdzewna hartowana 144,62 zł - 363,69 zł z VAT Hapatec czarny - wkręt do desek elewacyjnych i tarasowych 159,11 zł - 496,38 zł z VAT Wkręt z łbem ozdobnym Hobotec, inox, czarny 355,16 zł - 615,14 zł z VAT Drill Tool 50X - wzornik do niewidocznego mocowania desek tarasowych 74,10 zł - 204,46 zł z VAT KonstruX z gwintem na całej długości - łeb walcowy 102,43 zł - 789,03 zł z VAT Topduo łeb walcowy - izolacja nakrokwiowa 147,00 zł - 974,92 zł z VAT

Zobacz wszystkie tematy